/Praktyki wobec zwierząt w XXI wieku.
Zwierzęta inwazyjne i szkodliwe
Tematyka naszych konferencji odpowiada wyraźnym potrzebom społecznym. Poprzez obserwację trendów w relacjach ludzi z innymi gatunkami jesteśmy w stanie formułować zagadnienia, które pojawiają się jako poważne wyzwania społeczne i dotyczą nie tylko samych zwierząt, ale też ludzi. Od samego początku organizowania naszej konferencji kładziemy nacisk właśnie na relacyjność. We współczesnych relacjach ludzko-nie-ludzkie wydają się dominować aspekty negatywne, choć może to być też jedynie nadmiernie krytyczne indywidualne spojrzenie.
Mamy nadzieję, że podtytuł konferencji w tym roku, budzi u osób czytających bunt: jak można mówić o zwierzętach szkodliwych? Dla kogo? Ludzka percepcja gatunków pozaludzkich często dotyczy tego, jak można korzystać z obecności zwierząt pozaludzkich. Gatunki, które wydają się przynosić korzyści, ludzie postrzegają jako gatunki pożyteczne, potrzebne i takie, dla których warto ponosić nakłady różnego rodzaju zasobów po to, żeby wzmacniać ich obecność przy ludziach. Z drugiej strony, zwierzęta, które wydają się być konkurencją dla ludzi w jakimkolwiek wymiarze, są definiowane jako szkodniki, a jednym z najsilniejszych wymiarów tej szkodliwości jest inwazyjność. Gatunki opisywane jako inwazyjne, podobnie jak szkodnicze, podlegają tępieniu, a ludzie uznają, że zasadne jest ich zabijanie i eliminowanie ze środowiska. Zrozumiałe jest, że nadawanie kategorii pożyteczności i szkodnictwa jest uznaniowe i odnosi się do indywidualnej ludzkiej perspektywy, która polega na ważeniu interesów. Przy czym interesy ludzi są cenione wyżej niż interesy innych gatunków.
Z tego punktu widzenia należy przyjąć, że antropocentryzm koncentruje się na maksymalizowaniu interesu ludzkiego kosztem interesów pozostałych gatunków. Pojęcia szkodliwości i pożyteczności w odniesieniu do różnych reprezentantów biosfery są tak głęboko zakorzenione, że nie zdajemy sobie nawet sprawy, jak często stosujemy nazewnictwo i słownictwo etykietujące, które w gruncie rzeczy leżą u podłoża przekonań, że gatunek ludzki jest centralnym, najważniejszym, najlepiej rozwiniętym i przez to uprawnionym do podejmowania dowolnych działań wobec innych gatunków. Jest dokładnie odwrotnie. Ludzie są bowiem jednym z ogniw w złożonych łańcuchach relacyjnych, gdzie nie ma szkodników i zwierząt pożytecznych, a gdzie każdy gatunek pełni swoją niezastąpioną rolę ekosystemową.
Postrzeganie zwierząt jako szkodników daje przyzwolenie na ich eksterminację. Skutki takich działań są szkodliwe nie tylko dla biosfery, rozumianej jako środowisko poza ludzkie, ale też dla samych ludzi, a najlepszym tego przykładem była klęska głodu, do której doprowadziły Chiny Ludowe, które w ramach koncepcji kampanii walki z plagami, wyniszczyły niemal doszczętnie wróble, co stało się przyczynkiem do zniszczenia plonów zbóż przez owady i głodowej śmierci około 30 milionów osób. Ten dobitny przykład jednak nie nauczył ludzkości niczego. Nadal eliminujemy dziki, stawiamy płoty przeciwko dingo i królikom, zamykamy szopy w azylach i zastanawiamy się, jak wytępić wizony. Mająca bardzo długie i przykre doświadczenie w usuwaniu szkodników, Australia może się poszczycić najprawdopodobniej niechlubnym pierwszym miejscem w realizowaniu czystki gatunkowej, ale nie musimy jednak sięgać tak daleko ani geograficznie, ani kulturowo, aby skonfrontować nasze myślenie o otaczającym nas świecie przyrodniczym z koncepcją sprawiedliwego dzielenia zasobów pomiędzy wszystkimi gatunkami. Na rodzimym gruncie bezlitośnie pozbywamy się gryzoni, podejmujemy działania wobec dzikich ssaków, ptaków i innych organizmów żywych, uzasadniając ich eksterminację własną korzyścią. Rozważania wokół tegorocznego tematu konferencji mają uzmysłowić nam, jak bardzo relatywne i zależne od przyjętej koncepcji środowiska jest definiowanie gatunków jako inwazyjnych lub szkodliwych.
W czasie konferencji chcemy podjąć interdyscyplinarne rozważania odnoszące się bezpośrednio do zagadnień inwazyjności i szkodnictwa w relacjach międzygatunkowych. Zapraszamy do zgłaszania wystąpienia obejmujących między innymi takie zagadnienia, jak:
Do udziału w konferencji zapraszamy przedstawicielki i przedstawicieli wszystkich obszarów teoretycznego namysłu i praktyki realizowania relacji ludzi i innych gatunków.